I le pe tusa ma le 2.6 miliona tausaga talu ai, na amata ai le Quaternary Ice Age. Na ulufale le Lalolagi i se taamilosaga umi o le malulu - o ni aisa tetele na faalautele mai polesi, ma ufitia ai vaega tetele o le Itulagi i Matu, faatasi ai ma le vevela o le lalolagi e 5°C i le 10°C e maualalo ifo nai lo le aso. I tulaga faigata faapena, na olaola ai se vaega o tagata tetele i luga o aisa ma le tundra. O loo ofuina ni fulufulu mafiafia, o loo faaauupegaina i ni nifo tetele po o ni atigi uʻamea, na latou tetee atu i le malulu tele i a latou lava auala. Na latou savavali i le Lalolagi i le Pleistocene, ae na mou atu ina ua latalata i le faaiuga o le Aisa mulimuli.
Mammoth Fulufulua: O le Sau'ai Tele o Fanua Aisa
O le mammoth fulufulu mamoe o le manu sili ona lauiloa o le Vaitaimi o le Aisa. Ua lauiloa faasaienisi o le Mammuthus primigenius, sa ufitia i fulufulu mafiafia, auro-enaena po o le mumu-enaena — o se ofu tele masani e mafai ona tatalia le vevela e oo atu i le -50°C.
E sili atu le telē o le mammoth fulufulu mamoe nai lo elefane o aso nei — e oo atu i le 3 mita le umi i le tauʻau ma e tusa ma le 6 tone le mamafa. E masani ona fua nifo fafine i le 1.5 i le 2 mita, ae o nifo tane e 2.2 i le 2.5 mita le averesi, ma o nisi nifo e sili atu i le 3 mita. O lona uiga e sili ona iloga o ona nifo e matua piʻo lava, ma pito e faasino i totonu — e pei o se pea salu tetele. E talitonu saienitisi na faʻaaogaina e le mammoth nei nifo e tafi ese ai le kiona ma oʻo atu i le mutia i lalo.
I le fale gaosimea a Hualong, o la matou mammoth fulufulua animatronic e toe fa'atinoina ma le fa'amaoni nei foliga: fulufulu mālūlū, nifo tetele pi'o, ma se tino malosi. O ana gaioiga e aofia ai le emo, luelue o le ogalaau, ma le gaioiga o le ulu ma le si'usi'u — e talafeagai mo falemata'aga, paka fa'afiafia, ma fa'aaliga fa'apisinisi.
Rhino Mamoe: O le Rhino o le Vaitaimi Aisa ua Ofu i le Ofutau
Sa feoa'i solo i fanua aisa i tafatafa o le mammoth le rhino woolly. Sa nonofo i itu i mātū o Eurasia, e tusa ma le 3.5 i le 4 mita le umi, 2 i le 3 mita i le tau'au, ma e o'o atu i le 7 tone le mamafa — e lapo'a teisi atu nai lo le rhino pa'epa'e o aso nei. O lona tino atoa sa ufitia i fulufulu mafiafia ma se vaega o ga'o e puipuia ai. Faatasi ai ma ona taliga uumi, vae pupuu ma malolosi, ma le tino mafiafia, sa matua fetaui lelei lava i le malulu. O le uiga sili ona iloga o le rhino woolly o ona nifo e lua i luga o le isu — o le nifo pito i luma e umi ma pi'o i tua, o le nifo pito i tua e pu'upu'u. E le pei o nifo conical o rhinos o aso nei, o nifo o le rhino woolly sa fa'apa'u.
O mea na maua mai i le rhino woolly e salalau solo i le itu i mātū o Eurasia, ma avea ai ma se tasi o ituaiga rhino sili ona olaola o le Vaitaimi o le Aisa. Sa ola pea seia oo i le pe tusa ma le 11,000 tausaga talu ai, ma mou atu faatasi ai ma le vaitaimi o le aisa.
O le rhino fulufulua o Hualong e toe fa'afouina ma le sa'o lona fulufulu mafiafia ma ona nifo fa'alua e iloga - mai lona tino malosi e o'o atu i ona vae mafiafia, o fa'amatalaga uma e atagia ai tulaga faigata o fanua aisa. E toe fa'aolaola ai lenei ituaiga ua leva ona fa'aumatia, ma avea o se molimau manino i le eseesega ma le fetu'una'i o manu o le Vaitaimi o le Aisa.
Ground Sloth: O le Toa Valevale ma ona Matiu Tetele
I le ata tifaga fa'afiafia o le Ice Age, na tu'ua ai e le tama'ita'i palapalā ma le fa'a'ole'ole o Sid se lagona tumau i tagata matamata. Peita'i i le Ice Age moni, sa i ai ni palapalā e sili atu le lapopo'a nai lo Sid - sa nonofo i le eleele, e lapopo'a, ma e matua'i lemu lava. O le palapalā i le eleele (Megatherium) o le sili ona ta'uta'ua o lona ituaiga, e o'o atu i le 5 tone le mamafa - e sili atu le lapo'a nai lo le elefane Asia i aso nei. Sa matua'i lapopo'a ona matiu'u - e o'o atu i le 40 senitimita le umi, e sili atu nai lo nifo o le pusi nifo-saber. O nei matiu'u tetele o ni auupega mata'utia na foa'iina mai e le natura.
Ina ua fetaiaʻi ma manu feʻai e pei o le pusi nifo-saber, e leʻi taumafai le ground sloth e sola ese (e le mafai ona sola ese mai ia i latou). Nai lo lea, na faʻaloaloa ona matiuʻu tetele e puipuia ai - e oʻo lava i le pusi nifo-saber malosi sa tatau ona mafaufau faalua aʻo leʻi fetaiaʻi ma se manu feʻai tele faʻapea.
O le sloth eleele olaola o Hualong e fa'ata'ita'i ma le fa'amaoni lona tele ma ona matiu'u tetele fa'apitoa. O lenei tu'ufa'atasiga mata'ina o le tele ma le ma'ai, o le le mautonu ma le mata'utia, e maua ai e le sloth eleele se tulaga tulaga ese i fa'aaliga e fa'atatau i le Ice Age.
Glyptodon: O le "Tane Ola" ua Ofutaua
Afai o le palapalā i le eleele o le toa o le Vaitaimi o le Aisa, o lona uiga la o le glyptodon o se ta'avale u'amea e fealua'i. O se aiga vavalalata o le armadillo i aso nei, o le glyptodon e o'o atu i le 3.5 mita le umi ma e tusa ma le 2 tone lona mamafa. O lona tino atoa na ufiufi i se atigi e pei o se laumei e aofia ai le silia ma le 1,000 papa ivi hexagonal - o se ofutau masani. O lona ulu e iai se pulou ivi, ma o lona si'usi'u na puipuia e mama o ponaivi - o nisi ituaiga, e pei o le Doedicurus, na o'o lava ina atiina ae se kalapu si'usi'u ma'ai. Na muamua aliali mai le glyptodon i Amerika i Saute ma mulimuli ane salalau atu i matū i le Isthmus o Panama i Amerika i Matu. Sa 'ai lau'ele'ele ma e telegese lana fealua'i, ae o lona ofutau mamafa na taofia ai le tele o manu fe'ai.
O la matou glyptodon animatronic ua toe fa'afouina ai lenei "tank ola" fa'atasi ai ma lona atigi ponaivi tulaga ese ma lona foliga lapotopoto ma malosi — e ofoina atu ai le taua fa'alea'oa'oga ma le matagofie fo'i i le va'ai.
E Sili Atu Nai Lo ni Fa'ata'ita'iga — O Se Toetu
Mai le fulufulu mata'utia o le mammoth ma nifo lua o le rhino, i matiu'u tetele o le sloth ma le ofutau ponaivi o le glyptodon — o oloa uma lava ua faia ma le fa'aeteete e fa'avae i luga o su'esu'ega o le paleontology. O nei meaola animatronic ua fausia i u'amea maualuga le tulaga ma mea e umi le ola, e talafeagai mo fa'aaliga i fafo mo se taimi umi. O a latou gaioiga e aofia ai le emo, tatala o le gutu, luelue o le si'usi'u, ma le manava o le manava — e fa'aolaola ai le malosi moni o le tino.
E ui lava ua leva ona mavae atu le Vaitaimi o Aisa, ae ua maua e nei tagata tinoese se isi "ola" — ua toe aumaia e le taimi, ae e ala i le fiailoa faaletagata ma lima o tufuga tomai.
Taimi na lafoina ai: Iulai-24-2026






